Acil Durum Destek Elemanı Sayısı: Tehlike Sınıfına Göre Hesap

Bir bakışta

• Dört ekip zorunlu: söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım (Acil Durumlar Yönetmeliği, madde 11/1).
• Oran ekip başına uygulanır: 30, 40 ve 50 ile bunların katları dahil (madde 11/3).
• 10'dan az çalışanlı işyerinde üç ekip için tek kişi yeterlidir (madde 11/4).
• Ekipler belirlenirken vardiya düzeni dikkate alınır, liste görünür yere asılır (madde 11/8 ve 11/9).

Acil durum planınız masada hazır olabilir. Yangın alarmı çaldığında planı uygulayacak kişiler belli değilse, plan kâğıt üzerinde kalır. Destek elemanı, acil durumda planı sahada yürüten çalışandır. Planın kendisi, yenileme süreleri ve tatbikat için acil durum planı rehberimize bakın; bu yazı yalnızca ekipleri ve sayıları anlatıyor.

Acil durum ekipleri hangileri, ne iş yapar?

İşveren her işyerinde dört ekip kurar: söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım (Acil Durumlar Yönetmeliği, madde 11/1). Görevleri madde 11/2'de tanımlıdır:

• Söndürme ekibi: çıkan yangına derhal müdahale eder, mümkünse kontrol altına alır ve yayılmasını engeller.
• Kurtarma ekibi: acil durum sonrası çalışanları, ziyaretçileri ve diğer kişileri arar ve kurtarır.
• Koruma ekibi: panik ve kargaşayı önler, ekipler arası koordinasyonu ve sayımı yürütür, gerektiğinde ulusal ve yerel müdahale ekiplerine bilgi verir.
• İlk yardım ekibi: acil durumdan etkilenen kişilere ilk yardım uygular.

Önceki metinde sayı oranı yalnızca "arama, kurtarma ve tahliye" ile "yangınla mücadele" konuları için belirleniyordu; ilk yardım destek elemanları ise İlkyardım Yönetmeliğine göre ayrıca görevlendiriliyordu (2013 ilk metni, madde 11/1). Dört ekipli düzen 1/10/2021 değişikliğiyle yürürlüğe girdi. Planınız 2021 öncesinden kalma, oranın yalnızca iki konuya uygulandığı düzeni gösteriyorsa güncel değildir.

Tehlike sınıfına göre kaç çalışana bir destek elemanı gerekir?

Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için şu oranlarla en az bir destek elemanı görevlendirilir (madde 11/3):

Yönetmelik hesabın nasıl yapılacağını da yazıyor: 30, 40 ve 50'nin katları dahil edilir. Yani tehlikeli sınıfta 40 çalışan için ekip başına 1 kişi yeter, 41. çalışanla 2'ye çıkar. Yönetmeliğin Ek-3 örnek tablosu bunu aralıklarla gösterir (Ek-3):

Bu toplamlara ilk yardım ekibi dahil değildir. İşveren ilk yardım destek elemanını İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre görevlendirir (madde 11/5). Oranlar orada farklıdır: az tehlikelide 20, tehlikelide 15, çok tehlikelide 10 çalışana 1 kişi (İlkyardım Yönetmeliği, madde 19). Hesabın ayrıntısı ilk yardımcı sayısı yazımızda.

Örnek hesap: 45 çalışanlı tehlikeli sınıf atölye

Tehlikeli sınıftaki 45 çalışanlı bir atölyede 6 destek elemanı ile 3 ilk yardımcı gerekir. 45 çalışan 41-80 aralığına düştüğü için söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her birine 2 kişi düşer. İlk yardım tarafında 15 çalışana kadar 1 kuralıyla 3 kişi çıkar.

Aynı atölye çok tehlikeli sınıfta 75 kişiyle çalışsaydı ne olurdu? 75 çalışan 61-90 aralığındadır: ekip başına 3, toplam 9 destek elemanı. İlk yardım için de 10'ar kişilik gruplarla 8 ilk yardımcı gerekir.

10'dan az çalışanı olan işyerinde kaç destek elemanı gerekir?

10'dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için uygun donanımlı ve özel eğitimli bir destek elemanı yeterlidir. Bu kişi acil durumlara ilişkin ulusal ve yerel kurumlarla irtibatı da sağlar (madde 11/4).

Kolaylık ilk yardımı kapsamaz. Sekiz kişilik bir büroda bile söndürme, kurtarma ve koruma için bir kişi, ilk yardım için de belgeli bir ilk yardımcı bulunmalıdır.

Ekipler nasıl örgütlenir, vardiyada ne olur?

Bir konuda birden fazla kişi görevliyse bu kişiler ekip hâlinde çalışır ve her ekibin bir ekip başı olur (madde 11/6). Ekipler arası koordinasyon için işveren koruma ekibinden bir veya birkaç sorumlu belirler (madde 11/7).

Vardiyalı işyerlerinde destek elemanları ve varsa yedekleri vardiya düzenine göre seçilir (madde 11/8). Gece vardiyası boş kalan bir ekip, gece çıkan yangında işe yaramaz. Destek elemanlarının adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgilerini içeren liste, çalışanların göz hizasında asılır (madde 11/9).

Destek elemanının ekipmanı ne olmalı?

Mevzuat ekipmanı tek tek saymaz; ekibin görevine ve işyerindeki acil durumlara uygun olmasını ister. İşveren, acil durumlarda kullanılacak kişisel koruyucu donanımların ve müdahale ekipmanlarının belirlenmiş acil durumlara ve ekip görevlerine uygun olmasını sağlar (madde 5/1-ğ). Kanun da işverenden araç ve gereçleri sağlayarak eğitim ve tatbikatları yaptırmasını bekler (6331 sayılı Kanun, madde 11/1-c).

Kimyasal depolayan bir tesisle bir muhasebe bürosunun ekipman listesi aynı olmaz. Ekipman belirlenmiş acil durumlara uymalı; acil durumlar da risk değerlendirmesi sonuçlarıyla belirlenir (madde 8).

Destek elemanı eğitimini kim verir?

Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin özel eğitimini işyerinin iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi verebilir. İSG hizmetini işveren kendisi yürütüyorsa eğitimi işveren de verebilir. Bu eğitimler işveren ve eğitimi veren kişilerce imzalanarak belgelenir (madde 15/3).

Aynı fıkra dış kurumları da sayar: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, işçi, işveren ve kamu görevlileri kuruluşları ile bunların eğitim vakıfları ve merkezleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversiteler, belediyeler ve itfaiyeler. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri saklıdır. İlk yardım ekibinin eğitimi ise İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre alınır (madde 15/4).

Destek elemanı işyeri dışından hizmet alınarak karşılanabilir mi?

Yönetmelik destek elemanını işyerinin kendi çalışanları arasından ister (6331 sayılı Kanun ise "eğitimli yeterli sayıda kişi" ifadesini kullanır; yönetmeliğin "çalışan" vurgusu esas alınmalıdır). Madde 11/3 işverenin "özel eğitimli en az birer çalışanı destek elemanı olarak" görevlendirmesinden söz eder ve sayının dışarıdan kişiyle tamamlanmasına dair bir hüküm içermez (madde 11/3).

Dışarıdan alınabilecek iki şey var. Birincisi eğitim: madde 15/3'teki kurumlar bu eğitimi verebilir. İkincisi irtibat: işveren ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında işyeri dışındaki kuruluşlarla bağlantıyı kuracak düzenlemeleri yapar (madde 5/1-e; 6331 sayılı Kanun, madde 11/1-ç). Görevlendirilen çalışanların sorumluluğu, işverenin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (madde 5/2).

Ortak alanlarda kural farklı işler. Aynı çalışma alanını paylaşan işverenler planı ortaklaşa hazırlar; iş merkezi ve sanayi sitelerinde koordinasyonu yönetim yürütür (madde 17). Alt işveren varsa işyerinin bütünü için asıl işveren, kendi alanıyla sınırlı olarak alt işveren sorumludur (madde 18).

Eksik ekipler nasıl tamamlanır?

Eksik ekip, çalışanlar arasından yeni görevlendirme yapılarak ve bu kişiler eğitilerek tamamlanır. 2021 değişikliğinde mevcut ekiplere altı aylık geçiş süresi tanındı; bu sürede destek elemanlarının madde 11'e göre yeniden görevlendirilmesi ve dokümanların güncellenmesi istendi (geçici madde 3). O süre çoktan doldu.

Bugün eksik fark ettiğinizde sırayla şunları yapın:

1. Güncel çalışan sayısı ve tehlike sınıfıyla her ekip için gereken kişi sayısını hesaplayın.
2. Eksik kalan ekipler için vardiyaları da gözeterek çalışan ve yedek seçin.
3. Söndürme, kurtarma ve koruma için özel eğitimi, ilk yardım için belgeli eğitimi aldırın.
4. İsim listesini planın tahliye bölümüne işleyin ve görünür yere asın (madde 12/1-f ve 11/9).
5. Ayrılan ya da yeri değişen her destek elemanının yerine yeniden görevlendirme yapın (madde 11/10).

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG, 2014'ten beri İstanbul Esenler'de yetkili OSGB olarak hizmet veriyor. Hizmet verdiğimiz işyerlerinde iş güvenliği uzmanlarımız tehlike sınıfına ve vardiya düzenine göre ekip sayısını hesaplar, acil durum planına işler ve madde 15/3 kapsamında söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin eğitimini verebilir. Ayrıntı için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.