Asıl İşveren ve Alt İşveren: İSG Sorumluluğu Kimde?

Bir bakışta

• Alt işveren: kendi İSG hizmeti, kendi risk değerlendirmesi, kendi eğitimleri.
• Asıl işveren: bilgi verir, denetler, koordine eder, belgeleri kontrol eder.
• Kurul: 6 aydan uzun ilişkide dört ayrı senaryo; toplam 50'yi aşınca ortak kurul.
• Ortak alan: işverenler iş birliği yapar ve birbirini bilgilendirir.
• İnşaatta: birden fazla işveren varsa kural olarak sağlık ve güvenlik koordinatörü.

Alt işveren kendi İSG hizmetini sağlar mı?

Evet. 6331 sayılı Kanun İSG yükümlülüğünü her işverene ayrı ayrı yükler (madde 4). Alt işveren de kendi çalışanları bakımından işverendir; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesini kendi tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre yapar (madde 6). Görevlendirme süreleri için uzman ve hekim çalıştırma rehberine bakabilirsiniz.

"Asıl işverenin uzmanı taşeron çalışanlarına da bakar" yaklaşımının mevzuatta bir dayanağı yoktur. Kanun ve yönetmelikler iki işvereni tek bir İSG hizmetinde birleştirmez; onlara koordinasyon yükümlülüğü verir. Bir OSGB'den hizmet almak da işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (madde 4/2).

Somut bir örnek düşünelim. Gebze’de 180 kişilik bir plastik enjeksiyon fabrikası; yemekhaneyi bir catering firması, güvenlik kulübesini özel güvenlik şirketi, gece temizliğini ayrı bir firma, forklift bakımını da yetkili servis yürütüyor. Bu dört firmanın her biri kendi çalışanlarının tehlike sınıfını, sağlık raporlarını ve eğitim kayıtlarını ayrı tutar. Fabrika ise bu dört dosyayı toplar, kendi risk haritasıyla çakıştırır ve sahadaki kesişme noktalarını (mutfak gaz hattı, forklift güzergâhı, gece kimyasal kullanımı) ortak bir toplantıda konuşur.

Asıl işverenin sorumluluğu nereden gelir?

İş Kanunu asıl işvereni tanımlarken bir sorumluluk kuralı da koyar: asıl işveren, o işyeriyle ilgili olarak Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte sorumludur (4857 sayılı Kanun, madde 2). Bu hüküm mevzuat.gov.tr metninde yedinci fıkradadır; İş Kanununun 3 üncü maddesi dahil bazı metinler mülga fıkrayı saymadığı için altıncı fıkra der.

Aynı maddeye göre ilişki muvazaalıysa, yani kâğıt üzerinde alt işverenlik görünse de gerçekte yapılan işçi temini ise, alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi de ancak işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde mümkündür.

Risk değerlendirmesi nasıl yapılır?

Yönetmelik görev paylaşımını açıkça yazar (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, madde 15):

1. Her alt işveren, yürüttüğü işlerle ilgili risk değerlendirmesini yapar veya yaptırır.
2. Asıl işveren, alt işverenin ihtiyaç duyduğu ve kendi sorumluluk alanına giren bilgi ve belgeleri sağlar.
3. Asıl işveren, alt işverenlerin risk değerlendirmesi çalışmalarını denetler ve koordine eder.
4. Alt işveren, hazırladığı risk değerlendirmesinin bir nüshasını asıl işverene verir.
5. Asıl işveren bunu kendi çalışmasıyla bütünleştirir; kontrol tedbirlerinin uygulanıp uygulanmadığını izler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.

Asıl-alt işveren ilişkisi olmasa da aynı alanı paylaşan işverenler, diğerlerinin işlerini de göz önünde bulundurarak ayrı ayrı risk değerlendirmesi yapar ve birbirlerini bilgilendirir (madde 14). Yenileme süreleri için risk değerlendirmesi rehberine bakabilirsiniz.

Eğitimleri kim verir?

2 Nisan 2026'da yayımlanan yeni eğitim yönetmeliği kuralı netleştirdi: asıl işveren alt işveren ilişkisi kurulan işyerlerinde her işveren kendi çalışanlarının İSG eğitimlerinden sorumludur (Eğitim Yönetmeliği, madde 22). Aynı madde asıl işverene iki görev verir:

• Alt işveren çalışanlarının İSG eğitimlerine dair belgeleri kontrol etmek.
• Alt işveren çalışanlarına işe başlamadan önce işyerine özgü riskler hakkında bilgi vermek.

Eğitim süreleri ve konuları için İSG eğitimi yazımıza bakabilirsiniz.

İSG kurulu nasıl kurulur?

Kurul, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde zorunludur (madde 22/1). Altı aydan uzun süren asıl-alt işveren ilişkisinde Kanun dört durum sayar (madde 22/2):

• İkisinin de kurulu varsa: iş birliği ve koordinasyonu asıl işveren sağlar.
• Yalnızca asıl işverenin kurulu varsa: alt işveren, koordinasyon için vekâleten yetkili bir temsilci atar.
• Yalnızca alt işverenin kurulu varsa: asıl işveren, alt işverenin kuruluna bir temsilci atar.
• İkisi de tek başına kurul kurmak zorunda değilse ama toplam çalışan sayısı elliden fazlaysa: koordinasyonu asıl işveren yapmak kaydıyla birlikte bir kurul oluştururlar.

Aynı alanda birden fazla kurul varsa işverenler, birbirlerinin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararlarını diğer işverenlere bildirir (madde 22/3). Kurulun yapısı ve toplanma sıklığı İSG kurulu yazımızda.

Aynı alanı paylaşan işverenler

Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa işverenler; İSG önlemlerinin uygulanmasında iş birliği yapar, mesleki risklerin önlenmesi çalışmalarını koordinasyon içinde yürütür ve birbirlerini ve çalışan temsilcilerini bu riskler konusunda bilgilendirir (madde 23/1).

İş merkezi, iş hanı, sanayi sitesi gibi yerlerde bu koordinasyonu yönetim sağlar. Yönetim, diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler için işverenleri uyarır, uymayanları Bakanlığa bildirir (madde 23/2).

İnşaat işlerinde koordinatör

Yapı işlerinde ek bir kural vardır. Aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren bulunuyorsa, işveren veya proje sorumlusu bir ya da daha fazla sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirir; bildirim gerektirmeyen ve Ek-2'deki özel riskleri içermeyen işlerde koordinatör görevlendirilmeyebilir. Sağlık ve güvenlik planı ise işveren sayısından bağımsız olarak yapı işine başlamadan önce hazırlanır (Yapı İşleri Yönetmeliği, madde 8). Koordinatör görevlendirilmesi işverenin ve alt işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (madde 6). Şantiyelerdeki yüksekte çalışma kuralları için yüksekte çalışma yazımıza bakabilirsiniz.

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG, asıl işveren tarafında alt işveren risk değerlendirmelerini kontrol eder, giriş belgeleri için bir kontrol listesi hazırlar ve koordinasyon toplantılarını kayda alır. Alt işveren tarafında ise kendi uzman ve hekim görevlendirmesini, risk değerlendirmesini ve eğitimlerini yürütür. Ayrıntılar için iş güvenliği uzmanlığı ve risk analizi sayfalarına, görüşmek için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.