İlk Yardımcı Sayısı Nasıl Hesaplanır? Tehlike Sınıfına Göre Oran

Bir bakışta

• Oranlar: az tehlikeli 20, tehlikeli 15, çok tehlikeli 10 çalışana 1 ilk yardımcı (İlkyardım Yönetmeliği, madde 19).
• İlk yardım temel eğitimi 16 saattir; güncelleme eğitimi bunun yarısı kadardır (madde 20 ve 21).
• Belge üç yıl geçerlidir, güncellenmezse geçersiz sayılır (madde 23).
• Vardiyalı işyerinde ilk yardım ekibi kurulurken vardiya düzeni dikkate alınır (Acil Durumlar Yönetmeliği, madde 11/8).

Bir çalışan merdivenden düştüğünde ya da elini preste sıkıştırdığında ambulans gelene kadar geçen dakikaları işyerindeki ilk yardımcı karşılar. Kaç kişiye ihtiyacınız olduğunu büyük ölçüde yönetmelik belirliyor; siz çalışan sayınızı ve tehlike sınıfınızı bilmelisiniz. Az tehlikeli sınıftaki yorum payını aşağıda ayrıca anlatıyoruz.

İşyerinde kaç ilk yardımcı bulunmalı?

İlk yardımcı sayısı, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlenir. İlkyardım Yönetmeliği madde 19/1 iş sağlığı ve güvenliği kapsamında şu oranları zorunlu tutar (İlkyardım Yönetmeliği, madde 19):

Tehlikeli ve çok tehlikeli bentlerdeki "kadar" ifadesi hesabı yukarı yuvarlatır. Tehlikeli sınıfta 15 çalışan için 1 kişi yeter, 16. çalışanla birlikte ikinci ilk yardımcı gerekir. Az tehlikeli bentte bu ifade yer almıyor. Yine de 20'yi aşan her grup için bir kişi daha görevlendirmek, denetimde eksik çıkma riskini azaltan ihtiyatlı yoldur.

Tehlike sınıfınızı bilmiyorsanız önce onu netleştirin. NACE kodunuzla tehlike sınıfı sorgulama aracımızı kullanabilir ya da tehlike sınıfları rehberine bakabilirsiniz.

Örnek hesap: 45 çalışanlı atölye kaç ilk yardımcı ister?

Tehlikeli sınıftaki 45 çalışanlı bir metal atölyesi için 3 ilk yardımcı gerekir. Hesap şöyle: 15 çalışana kadar 1, 30'a kadar 2, 45'e kadar 3 kişi. Atölye 46. çalışanı işe aldığı gün sayı 4'e çıkar.

Aynı 45 kişi çok tehlikeli sınıfta çalışsaydı tablo değişirdi. 10'ar kişilik gruplarla 45 çalışan beş gruba bölünür, yani 5 ilk yardımcı gerekir. Az tehlikeli bir ofiste ise 45 çalışan için ihtiyatlı hesap 3 kişidir.

Bu kişiler acil durum planındaki ilk yardım ekibini oluşturur. İşveren, ilk yardım konusunda destek elemanını İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre görevlendirir (Acil Durumlar Yönetmeliği, madde 11/5). Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin sayısı ise farklı oranlarla hesaplanır; ayrıntısı acil durum destek elemanı sayısı yazımızda.

Vardiyalı çalışmada ilk yardımcı hesabı nasıl yapılır?

Yönetmelik vardiya başına ayrı bir oran yazmaz, ama ekibin her vardiyada hazır olmasını ister. Acil Durumlar Yönetmeliği madde 11/8, destek elemanları ve varsa yedekleri belirlenirken vardiya düzeninin dikkate alınmasını şart koşar. Madde 5/1-d ise işverenden bu çalışanların "her zaman hazır bulunmalarını" sağlamasını bekler (Acil Durumlar Yönetmeliği, madde 5 ve 11).

Pratikte en güvenli yöntem, oranı her vardiyanın kendi çalışan sayısına uygulamaktır. Örnek atölyemiz 30 kişilik gündüz ve 15 kişilik gece vardiyasıyla çalışıyorsa gündüze 2, geceye 1 ilk yardımcı düşer. Toplam yine 3 eder. İzin ve rapor günleri için bir yedek belirlemek de vardiyada boşluk kalmasını önler.

İlk yardımcı belgesi kaç yıl geçerli, ne zaman yenilenir?

İlk yardımcı belgesi üç yıl geçerlidir. Güncelleme eğitimi, geçerlilik süresinin bitiminden önceki 3 ay içinde alınmalıdır. Bu süre içinde eğitime katılanların belgesi yenilenir, katılmayanların belgesi geçersiz sayılır (İlkyardım Yönetmeliği, madde 23/1-a).

Bu kural yakın zamanda değişti. 27/12/2025 tarihli değişiklikten önce metin, güncellemenin sürenin "bitimini takiben en geç" 3 ay içinde yapılmasına izin veriyordu. Artık pencere sürenin dolmasından önceki üç aydır (Değişiklik Yönetmeliği, madde 9). Belgesi bittikten sonra eğitime gitmeyi planlayan bir işyeri, eski alışkanlıkla ilk yardımcısını kaybedebilir.

Güncelleme eğitimi, alınan eğitimin yarısı kadar sürer (madde 21/4). Temel eğitim 16 saat olduğuna göre bu 8 saat eder. Eğitime katılan kişinin belgesi, eski belgenin geçerlilik tarihinden itibaren üç yıl daha uzatılır (madde 23/1-ç). Mücbir sebep veya olağanüstü hâl yüzünden güncelleme yapılamazsa eğitim, Genel Müdürlük onayıyla engel kalktıktan sonraki üç ay içinde yapılır ve belge bu sürede geçerli kalır (madde 23/1-g).

İlk yardımcıyı kim eğitir, eğitim kaç saat?

İlk yardımcı eğitimini, Sağlık Bakanlığından yetki belgesi almış ilk yardım eğitim merkezleri verir. Kamu kurumları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri şartları taşıdığında merkez açabilir; il sağlık müdürlükleri ve Genel Müdürlük de eğitim düzenleyebilir (İlkyardım Yönetmeliği, madde 5). Yetki belgesi olmayan bir merkez katılımcı kaydı yapamaz, eğitime de başlayamaz (madde 28/2-b).

Eğitimin kuralları yönetmelikte açık:

• Süre: ilk yardım eğitimi 16 saat (madde 20/2-a)
• Ön şart: en az ilkokul veya ilköğretim okulu mezunu olmak (madde 22/1)
• Devam: eğitimin tamamına katılım zorunlu (madde 22/2)
• Başarı: teorik ve uygulamalı sınavların her birinden 100 üzerinden 85 puan (madde 22/3)
• Tekrar: başarısız olan katılımcı bir ay içinde yeniden sınava girer, iki kez kalan eğitime baştan katılır (madde 22/5)

Acil Durumlar Yönetmeliği de aynı yola işaret eder: ilk yardım ekibindeki destek elemanlarının eğitimi İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre alınır (madde 15/4). Yani işyerinde yapılan genel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi, ilk yardımcı belgesinin yerini tutmaz. Genel eğitimlerin süreleri için İSG eğitimi kaç saat yazımıza göz atabilirsiniz.

İlk yardım dolabı ve malzemesi için kural var mı?

Var, ama mevzuat dolabın içini madde madde saymaz. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 madde 60'a göre çalışma şartlarının gerektirdiği her yerde ilk yardım ekipmanı kolay erişilebilir noktada bulunur ve Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun işaretlenir. Acil servis adresleri ve telefon numaraları da görünür yerlerde durur (İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği, Ek-1 madde 60).

Büyük veya riskli işyerleri için bir adım daha var. İşyerinin büyüklüğü, yapılan işin niteliği ve kaza riskine göre bir ya da daha fazla ilk yardım ve acil müdahale odası kurulur. Bu odalar yeterli malzeme ile donatılır, sedyeler kullanıma hazır tutulur (Ek-1 madde 58 ve 59).

Malzemenin yeri acil durum planına da işlenir. Planın tahliye planı bölümü, ilk yardım malzemelerinin bulunduğu yerleri göstermek zorundadır (Acil Durumlar Yönetmeliği, madde 12/1-f). Planın hazırlanması ve yenileme süreleri için acil durum planı rehberine bakabilirsiniz.

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG, 2014'ten beri İstanbul Esenler'de yetkili OSGB olarak hizmet veriyor. İş güvenliği uzmanlarımız tehlike sınıfınıza ve vardiya düzeninize göre ilk yardımcı ve diğer destek elemanı sayınızı hesaplar, acil durum planınıza işler. Çalışan eğitimleri için iş güvenliği eğitimi sayfamıza, işyerinize özel değerlendirme için iletişim sayfamıza ulaşabilirsiniz.