Gebe ve Emziren Çalışanlar: İzin, Gece Çalışması, Emzirme Odası

Bir bakışta

• Doğum izni: 8 + 16 = 24 hafta. Çoğul gebelikte doğum öncesi 2 hafta fazla.
• Doğumdan önce çalışma: doktor onayıyla en geç son iki haftaya kadar.
• Süt izni: çocuk bir yaşına gelene kadar günde 1,5 saat; çalışmadan sayılır.
• Günlük çalışma: en fazla 7,5 saat.
• Gece: gebelikte zorlanamaz; doğumdan sonra bir yıl yasak.
• Emzirme odası 100-150 kadın çalışanda; kreş 150'den fazla kadın çalışanda.

2026'da doğum izni nasıl değişti?

22 Nisan 2026 tarihli 7578 sayılı Kanun, 1 Mayıs 2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı ve İş Kanununun 74 üncü maddesini değiştirdi. Güncel metne göre kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelikte doğum öncesi sekiz haftaya iki hafta eklenir (4857 sayılı Kanun, madde 74/1).

İkinci değişiklik doğum öncesi çalışmayla ilgilidir. Sağlık durumu uygunsa, doktorun onayıyla ve kadın işçi isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir; çalıştığı süreler doğum sonrasına eklenir. Eski metinde bu sınır üç haftaydı. Erken doğumda kullanılamayan doğum öncesi süreler de doğum sonrasına eklenir.

Yirmi dört haftalık sürenin (çoğul gebelikte yirmi altı) bitiminden sonra kadın işçiye isteği hâlinde altı aya kadar ücretsiz izin verilir; bu süre yıllık izin hesabında dikkate alınmaz. Doğum sonrası, isteğe bağlı yarım çalışma hakkı da ayrıca düzenlenmiştir: ilk doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gün; çoğul doğumda 30 gün fazla, çocuk engelli doğarsa 360 gün (madde 74).

Süt izni nasıl kullanılır?

Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır (4857 sayılı Kanun, madde 74).

Son cümle önemli. Süt izni çalışma süresinden sayıldığı için ücretten kesilmez ve bu süre için ayrıca çalışma beklenmez. Saatleri işveren değil, çalışan seçer. Örneğin günü bir saat geç başlatıp öğle arasına yarım saat eklemek, ya da sabah, öğle ve akşamüstü yarımşar saatlik üç ayrı mola kullanmak tamamen çalışanın tercihidir; işveren vardiya düzenini bu tercihe göre kurar. Seçim çalışanındır.

İşveren hangi risk değerlendirmesini yapar?

Çalışan, gebeliğini ve emzirmeye başladığını işverene bildirir. İşveren de gebe veya emziren çalışan için tehlikeli sayılan kimyasal, fiziksel ve biyolojik etkenleri ve çalışma süreçlerini değerlendirir. Bu değerlendirmede çalışanı kişisel olarak etkileyen psikososyal ve tıbbi faktörler de dikkate alınır (Yönetmelik, madde 6). Sonuçlar ve alınacak önlemler çalışana bildirilir.

Yönetmelik bu değerlendirme için ayrı bir süre veya biçim öngörmez; sonuçların çalışana bildirilmesini ister. Pratikte en sağlıklısı, bildirim gelir gelmez çalışanın fiilen yaptığı işi adım adım ele almaktır. 6331 sayılı Kanun, gebe ve emziren çalışanları özel politika gerektiren gruplar arasında sayar ve risk değerlendirmesinde bu grupların durumunun ayrıca gözetilmesini ister (6331 sayılı Kanun, madde 10/1-ç).

Değerlendirme bir risk ortaya çıkarırsa işveren şu sırayı izler (Yönetmelik, madde 7):

1. Çalışma koşullarını ve/veya çalışma saatlerini geçici olarak değiştirir.
2. Bu mümkün değilse çalışanı başka bir işe aktarır.
3. Sağlık raporuyla gerekli görülürse gebe çalışanı daha hafif işte çalıştırır; ücretinde kesinti yapılmaz.
4. Başka işe aktarmak da mümkün değilse, çalışanın isteği hâlinde gerekli süre boyunca ücretsiz izinli sayılmasını sağlar. Bu süre yıllık izin hesabında dikkate alınmaz.

Çalışma saatleri ve gece çalışması

Gebe veya emziren çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz (Yönetmelik, madde 9). Bu çalışanlara fazla çalışma da yaptırılamaz; fazla çalışma yönetmeliği gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçileri açıkça sayar (Fazla Çalışma Yönetmeliği, madde 8).

Gece çalışması için iki yönetmelik birlikte okunur:

• Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespitinden doğuma kadar gece çalışmaya zorlanamaz. Yeni doğum yapmış çalışanın doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılması yasaktır (Yönetmelik, madde 8).
• Gece postaları yönetmeliğine göre gebe çalışanlar doğuma kadar gece postalarında çalıştırılamaz. Emziren çalışanlar doğumdan itibaren bir yıl çalıştırılamaz; anne veya çocuğun sağlığı için gerekli olduğu işyeri hekimi raporuyla belgelenirse bu süre altı ay uzatılır (Gece Postaları Yönetmeliği, madde 9).

Gece, İş Kanununa göre en geç saat 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla on bir saat olan dönemdir (4857 sayılı Kanun, madde 69). Gece çalışan diğer çalışanlar için rapor kurallarını gece çalışması sağlık raporu yazımızda anlattık.

Muayene izni ve işe dönüş

Gebe çalışanlara gebelik süresince periyodik kontrolleri için ücretli izin verilir (Yönetmelik, madde 11). Aynı hüküm İş Kanununun 74 üncü maddesinde de yer alır.

Emziren çalışanın, doğum izni bitip işe başlamadan önce çalışmasına engel bir durumu olmadığı raporla belirlenir. Hekim raporunda sakıncalı görülen süre ve işlerde çalıştırılamaz (madde 12). Gebe çalışanların periyodik muayeneleri de en geç altı ayda bir tekrarlanır (İşyeri Hekimi Yönetmeliği, madde 9/2-c-3).

Emzirme odası ve kreş ne zaman zorunlu?

Eşikler kadın çalışan sayısına göre belirlenir ve yaş ile medeni hâle bakılmaz (Yönetmelik, madde 13):

• 100-150 kadın çalışan: çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta bir emzirme odası.
• 150'den fazla kadın çalışan: 0-6 yaşındaki çocuklar için çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın bir yurt (kreş). Yurt 250 metreden uzaksa işveren taşıt sağlar.

İşverenler oda ve yurdu ortaklaşa kurabilir veya yetkili yurtlarla anlaşma yaparak yükümlülüğü yerine getirebilir (madde 13/3). Sayım yapılırken işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki işyerlerindeki kadın çalışanlar birlikte dikkate alınır (madde 13/4); eşi ölmüş veya çocuğun velayeti kendisine verilmiş erkek çalışanlar da sayıma katılır. Bina, araç, taşıt ve beslenme dahil tüm giderler işverence karşılanır (madde 21).

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG'nin iş güvenliği uzmanı, gebe veya emziren çalışan bildirimi geldiğinde Ek-I, Ek-II ve Ek-III'teki etkenlere göre işe özel değerlendirmeyi hazırlar ve önerilen değişiklikleri yazılı hâle getirir. İşyeri hekimi gebelik süresince muayeneleri yürütür ve işe dönüş raporunu değerlendirir. Ayrıntılar için işyeri hekimliği ve risk analizi sayfalarına, görüşmek için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.