İş Kazası Bildirimi Nasıl Yapılır? SGK'ya 3 İş Günü Kuralı

Bir bakışta

• Kolluğa bildirim: derhâl. SGK'ya bildirim: kazadan sonraki 3 iş günü içinde.
• Meslek hastalığı: işveren öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirir.
• Hastaneler ve diğer sağlık hizmeti sunucuları kendilerine gelen iş kazalarını en geç 10 gün içinde SGK'ya bildirir.
• Geç bildirimde geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir; ayrıca idari para cezası uygulanır.

İş kazası sayılan hâller nelerdir?

5510 sayılı Kanuna göre iş kazası, aşağıdaki hâllerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır (5510 sayılı Kanun, madde 13):

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle (bağımsız çalışan sigortalı için kendi yürüttüğü iş nedeniyle),
• Görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilen sigortalının asıl işini yapmadan geçirdiği zamanlarda,
• Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatına göre çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
• İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında.

Son madde çoğu işverenin gözden kaçırdığı hâldir. Servis aracındaki bir trafik kazası, işyerinin dışında olsa bile iş kazası sayılır. 6331 sayılı Kanun da iş kazasını, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen ve ölüme yol açan ya da vücut bütünlüğünü ruhen veya bedenen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar (6331 sayılı Kanun, madde 3).

İş kazası kaç gün içinde bildirilir?

Hizmet akdiyle çalışan sigortalılar için işveren, kazayı kolluğa derhâl ve SGK'ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir (5510 sayılı Kanun, madde 13). Aynı üç iş günü kuralı 6331 sayılı Kanunda da yer alır (madde 14/2-a).

Süre, kazanın olduğu gün değil, ertesi günden itibaren iş günü olarak sayılır (kanun "kazadan sonraki üç iş günü" der). Meslek hastalığında ise süre işverenin vakayı öğrendiği tarihten itibaren işler; bu yüzden iki örnekteki gün sayımı farklı görünür. SGK kendi örneğinde bunu açıkça gösterir: Pazartesi günü kaza geçiren sigortalının bildirimi en geç Perşembe, Çarşamba günü kaza geçirenin bildirimi ise en geç Pazartesi yapılmalıdır (SGK, İş Kazası).

Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olduysa, örneğin başka bir firmanın sahasında, üç iş günlük süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar (5510 sayılı Kanun, madde 13).

Kendi adına ve hesabına çalışan (4/b) sigortalılar ise kazayı kendileri bildirir. Bu kişiler için süre, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığın bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki üç iş günüdür (5510 sayılı Kanun, madde 13).

Bütün bildirim süreleri bir arada (5510 sayılı Kanun, madde 13; 6331 sayılı Kanun, madde 14):

SGK'ya bildirim nasıl yapılır?

En kısa yol, SGK'nın İş Kazası Meslek Hastalığı E-Bildirim uygulamasıdır (uyg.sgk.gov.tr). Uygulamaya kullanıcı kodu, işyeri şifresi ve güvenlik koduyla girilir. Giriş sayfasında "İnternet Üzerinden Yapılan Bildirimler Yeterlidir" notu yer alır; yani ayrıca kâğıt bildirim göndermeniz gerekmez.

İkinci yol kâğıt bildirgedir. "SGK-032 İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu" SGK'nın form sayfasından indirilir ve sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine doğrudan ya da posta yoluyla verilir (SGK, İş Kazası). Kanun posta için taahhütlü gönderiyi öngörür (5510 sayılı Kanun, madde 13).

Bildirimden önce şu bilgileri tek bir yerde toplayın:

• Kazazedenin kimlik ve sigortalılık bilgileri,
• Kazanın tarihi, saati ve yeri,
• Kazanın nasıl olduğuna dair kısa ve somut anlatım,
• Tanıkların adları,
• Varsa ilk müdahale ve sevk edilen sağlık kuruluşu bilgisi.

Örnek senaryo: Çarşamba öğleden sonra olan bir kaza

45 çalışanlı, tehlikeli sınıfta bir metal atölyesi düşünün. Çarşamba saat 15.00'te bir çalışan pres tezgâhında elini yaralıyor ve hastaneye kaldırılıyor.

• Aynı gün: işveren kazayı yetkili kolluk birimine bildirir.
• Perşembe, Cuma ve Pazartesi: SGK bildirimi için sayılan üç iş günü. Bildirim en geç Pazartesi günü yapılır.
• Hastane: kendisine gelen iş kazasını en geç 10 gün içinde SGK'ya ayrıca bildirir.
• Sonraki günler: kaza kayda geçirilir, nedeni incelenir ve risk değerlendirmesi gözden geçirilir.

Kanun bu iki bildirimi ayrı ayrı düzenler. Hastanenin bildirim yapması, işverenin kendi bildirimini yapma yükümlülüğünü kaldırmaz.

Meslek hastalığı ve sağlık kuruluşlarının bildirimi nasıl işler?

Meslek hastalığında işveren, sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen vakayı öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirir (6331 sayılı Kanun, madde 14/2-b). SGK'nın örneğine göre Pazartesi günü öğrenilen meslek hastalığının bildirimi en geç Çarşamba günü yapılır (SGK, Meslek Hastalığı).

Süreç hekimde başlar. İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucusu, meslek hastalığı ön tanısı koyduğu vakayı SGK'nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucusuna sevk eder (6331 sayılı Kanun, madde 14/3). Sağlık kurulu raporu orada düzenlenir.

Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını, yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde SGK'ya bildirir (6331 sayılı Kanun, madde 14/4). Meslek hastalığının tespiti ise Kurum Sağlık Kurulu tarafından yapılır (5510 sayılı Kanun, madde 14).

Bildirimden sonra işveren neleri kayda geçirmeli?

İşveren bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak raporlarını düzenler (6331 sayılı Kanun, madde 14/1-a). Bildirim bir formdur. Kayıt ve inceleme ise aynı kazanın tekrarlanmasını önleyen asıl çalışmadır.

Kazadan sonra risk değerlendirmesi de tamamen veya kısmen yenilenir. Yönetmelik bunu iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi hâline açıkça bağlar (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, madde 12/2-ç). Yenileme sürelerinin ayrıntısı için risk değerlendirmesi yenileme süreleri rehberine bakabilirsiniz.

İSG kurulu bulunan işyerlerinde her iş kazası kurulun da gündemine girer; kurul araştırma yapar ve alınacak tedbirleri bir raporla işverene verir (İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik, madde 8/1-ç). Kurulun hangi işyerlerinde zorunlu olduğunu İSG kurulu yazımızda anlattık.

Ramak kala olaylar da bildirilir mi?

Ramak kala olaylar SGK'ya bildirilmez, ama işyerinde incelenip raporlanır. 6331 sayılı Kanun, yaralanma veya ölüme yol açmadığı hâlde işyerini ya da iş ekipmanını zarara uğratan veya zarar verme potansiyeli taşıyan olayların incelenmesini ve raporlanmasını işverene yükler (madde 14/1-b).

Yönetmelik ramak kala olayı şöyle tanımlar: çalışanı, işyerini ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu hâlde zarara uğratmayan olay (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, madde 4). Raftan düşen ama kimseye çarpmayan bir koli buna örnektir.

Geç bildirimin sonucu nedir?

Geç bildirimin iki ayrı sonucu vardır. Birincisi parasaldır: iş kazası süresinde bildirilmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir (5510 sayılı Kanun, madde 21).

İkincisi idari para cezasıdır. 6331 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki bildirim yükümlülüğüne uymayan işverene ceza öngörülür ve bu ceza doğrudan SGK tarafından verilir (6331 sayılı Kanun, madde 26/1-e ve 26/2). Tutar, çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre farklılaşabilir (madde 26/3). SGK, cezaların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırıldığını belirtir (SGK, İş Kazası). Güncel tutarlar ve hesaplama mantığı için İSG idari para cezaları rehberine bakın.

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG, yetkili bir OSGB olarak görevlendirdiği iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle işyerinizdeki kaza ve ramak kala olaylarının incelenmesine, kayıtların düzenlenmesine ve kazadan sonra risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesine destek verir. SGK bildirimini yapma yükümlülüğü işverende kalır; uzman ise bildirim için gereken bilgilerin hazırlanmasında yol gösterir. Hizmet kapsamı için iş güvenliği uzmanlığı sayfasına bakabilir, işyerinize özel bir görüşme için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.