KKD İşveren Yükümlülükleri: Kişisel Koruyucu Donanım Kuralları

Bir bakışta

• KKD son basamaktır. Önce risk kaynağında giderilir, sonra toplu koruma kurulur, geriye kalan risk için KKD verilir.
• KKD'nin bedeli çalışandan alınamaz (6331 sayılı Kanun, madde 4/4).
• Yönetmelik kapsamındaki ürünlerde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu aranır. Standartlara uygun ve CE işaretli KKD temin etmeyen işverene çalışan başına idari para cezası uygulanır (6331 sayılı Kanun, madde 26/1-o).
• Çalışan, verilen KKD'yi doğru kullanmak ve korumakla yükümlüdür (6331 sayılı Kanun, madde 19/2-b).

Kişisel koruyucu donanım (KKD) nedir?

KKD, çalışanı işten kaynaklanan bir veya birden fazla sağlık ve güvenlik riskine karşı koruyan; çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan ve bu amaçla tasarlanmış alet, araç, gereç ve cihazlardır (KKD Yönetmeliği, madde 4/1-b). Tanıma, bu donanımın rahat ve işlevsel çalışması için gereken değiştirilebilir parçalar da girer.

Her iş kıyafeti KKD sayılmaz. Yönetmelik; çalışanın sağlık ve güvenliğini korumak üzere özel olarak yapılmamış sıradan iş elbiselerini ve üniformaları, spor ekipmanını, kara taşımacılığında kullanılan kişisel koruyucuları ve riskleri saptayıp ikaz eden taşınabilir cihazları kapsam dışında tutar (madde 2/2).

KKD ne zaman kullanılır?

KKD, riskler toplu korunmayı sağlayacak teknik önlemlerle veya iş organizasyonu ve çalışma yöntemleriyle önlenemediğinde ya da tam olarak sınırlandırılamadığında kullanılır (KKD Yönetmeliği, madde 5). Sıra kanunda da yazılıdır. 6331 sayılı Kanunun risklerden korunma ilkeleri risklerden kaçınmakla başlar; risklerle kaynağında mücadele etmek, tehlikeli olanı daha az tehlikeli olanla değiştirmek ve toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek bu listededir (madde 5/1).

Pratikte bunun anlamı şu: tozlu bir işlemde önce toz kaynağında emilir, gürültülü bir makine mümkünse ayrı bir bölmeye alınır. Bunlardan sonra kalan maruziyet için maske veya kulak koruyucu verilir.

İşverenin KKD yükümlülükleri nelerdir?

İşverenin temel yükümlülükleri Yönetmeliğin 6. maddesinde sayılır: uygun KKD'yi seçmek, ücretsiz vermek, bakımını yaptırmak, çalışanı bilgilendirmek ve uygulamalı eğitim sağlamak (KKD Yönetmeliği, madde 6/1). Başlıca başlıklar aşağıda.

Ücretsiz temin ve erişim

KKD işveren tarafından ücretsiz verilir (madde 6/1-e). Donanım, çalışanların kolayca erişebileceği yerlerde ve yeterli miktarda bulundurulur (madde 6/1-h). Kanun da işverenin İSG tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamayacağını söyler (6331 sayılı Kanun, madde 4/4).

Uygunluk ve CE işareti

Her KKD kendisi ek risk oluşturmadan ilgili riski önlemeye uygun olur, işyerindeki koşullara ve kullananın ergonomik gereksinimleriyle sağlık durumuna uyar, gerekli ayarlamalarla kullanana tam oturur (madde 6/1-a). Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği kapsamındaki ürünlerde uygun şekilde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunur.

Bu ürün yönetmeliği 2019'da yenilendi. 2006 tarihli eski Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliğine yapılan atıflar artık 1/5/2019 tarihli yönetmeliğe yapılmış sayılır (KKD Yönetmeliği 2016/425/AB, madde 44). Satın alırken işinize yarayacak bir hüküm de var: dağıtıcı, ürünü piyasada bulundurmadan önce CE işaretini ve Türkçe kullanım kılavuzunun ürünle birlikte sunulduğunu kontrol eder (madde 12/2).

Bakım, onarım ve değiştirme

KKD'nin bakım, onarım ve periyodik kontrolleri imalatçının kullanım kılavuzuna göre yapılır, ihtiyaç duyulan parçaları değiştirilir, hijyenik şartlarda saklanır ve kullanıma hazır tutulur (madde 6/1-e). Arızalı donanım, arızası giderilip kontrolü yapılmadan kullanılmaz; gerektiğinde yenisiyle değiştirilir ve her kullanımdan önce kontrol edilir (madde 8/3). Kullanım süreleri; riskin derecesi, maruziyet sıklığı, çalışma yerinin özellikleri ve donanımın performansına göre belirlenir (madde 6/1-c).

Kişiye özel kullanım

Tek kişinin kullanması esas olan bir KKD zorunlu hâllerde birden fazla kişiye verilecekse, sağlık ve hijyen sorunu doğmaması için her türlü önlem alınır (madde 6/1-ç). Aynı anda birden fazla KKD gerekiyorsa, birlikte kullanıldığında koruyuculuğu düşmeyen donanımlar seçilir (madde 6/1-b). Gözlükle uyumsuz bir maske buna iyi bir örnektir.

KKD seçimi risk değerlendirmesiyle nasıl ilişkilidir?

Hangi KKD'nin kullanılacağını risk değerlendirmesi belirler: işveren, değerlendirme sonucunda alınacak tedbirlerle birlikte kullanılması gereken donanımı tespit eder (KKD Yönetmeliği, madde 7/1). Seçimden önce üç adım izlenir. Diğer yöntemlerle önlenemeyen riskler analiz edilir. Donanımın kendisinden doğabilecek riskler de hesaba katılarak, gereken koruyucu özellikler tanımlanır. Son olarak aday ürünün özellikleri bu tanımla karşılaştırılır (madde 7/2-a).

KKD'nin herhangi bir parçası değişirse bu değerlendirme yeniden yapılır (madde 7/2-b). Destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin, kullanılacak KKD konusunda önceden görüşü alınır (madde 10/2). Risk değerlendirmesinin ne zaman yenileneceğini risk değerlendirmesi yenileme süreleri rehberinde bulabilirsiniz.

Çalışan KKD kullanmak zorunda mı?

Evet. Çalışan, aldığı eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendisine sağlanan KKD'yi doğru kullanmak ve korumakla yükümlüdür (6331 sayılı Kanun, madde 19/2-b). Yönetmelik buna uygun yerde ve uygun şekilde saklamayı ekler (madde 8/2). Donanımda gördüğü arıza veya eksikliği işverene bildirmek de çalışanın görevidir (madde 8/3).

Yine de yük işverenden kalkmaz. Çalışanların yükümlülükleri işverenin sorumluluklarını etkilemez (6331 sayılı Kanun, madde 4/3). İşveren, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar (madde 4/1-b).

KKD eğitimi nasıl verilir?

KKD eğitimi uygulamalı olur: işveren, donanımın hangi risklere karşı kullanılacağını anlatır ve kullanımı uygulamalı olarak öğretir (KKD Yönetmeliği, madde 6/1-f ve 6/1-g). Talimatlar çalışanların anlayabileceği biçimde olmak zorundadır (madde 6/2). Kullanım sırasında alınacak önlemler hakkında çalışanlara ve temsilcilerine bilgi verilir (madde 9).

Eğitimin maliyeti çalışana yansıtılamaz ve eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır (6331 sayılı Kanun, madde 17/7). Genel İSG eğitiminin süreleri ve tekrar aralıkları için İSG eğitimi kaç saat, kaç yılda bir yazısına bakabilirsiniz.

KKD zimmet ve kayıt tutmak zorunlu mu?

KKD Yönetmeliği belirli bir zimmet formu öngörmez. Buna karşılık işveren, işyerinde yürütülen iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerine ilişkin her türlü kaydı saklar (İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği, madde 7/1-a). Ücretsiz verdiğinizi, eğitim sağladığınızı ve arızalıyı değiştirdiğinizi gösterecek tek şey de bu kayıtlardır.

İşe yarayan bir kayıtta şunlar bulunur:

• teslim tarihi, çalışanın adı ve imzası,
• donanımın türü, modeli ve CE bilgisi,
• uygulamalı eğitimin tarihi ve konusu,
• bakım, kontrol ve değişim tarihleri.

Örnek: 12 çalışanlı bir mobilya atölyesinde KKD planı

12 kişinin çalıştığı bir mobilya atölyesini düşünün. Risk değerlendirmesi, zımpara ve kesim hattında ahşap tozunu, planya makinesinde gürültüyü ve kesimde göze sıçrayan parçaları tespit etti.

Atölye önce toplu önlemleri ele alır: zımpara noktasına yerel emiş kurulur, planya makinesi bölmeyle ayrılır. Kalan maruziyet için kesim hattındaki çalışanlara toz maskesi, kulak koruyucu ve koruyucu gözlük verilir. Gözlük ile maskenin birlikte rahat kullanılabildiği denenir (madde 6/1-b). Maskeler kişiye özel dağıtılır (madde 6/1-ç). Her çalışan takma, ayarlama ve kontrolü uygulamalı olarak öğrenir (madde 6/1-g). Teslimler ve değişimler tek bir listede tutulur. Atölyenin tehlike sınıfını tehlike sınıfı sorgulama aracıyla kontrol edebilirsiniz.

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

OSGB olarak görevlendirdiğimiz iş güvenliği uzmanı, risk değerlendirmesi çalışmalarına katılır ve KKD'nin seçimi, temini, kullanımı, bakımı ve muhafazası konusunda işverene önerilerde bulunur (İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, madde 9/1). Tespit ettiği eksiklikleri ve tavsiyeleri işverene yazılı olarak bildirir (6331 sayılı Kanun, madde 8/2). Çalışan eğitimlerinin planı işverenin onayına sunulur (İSG Hizmetleri Yönetmeliği, madde 13/1-c). Ayrıntılar risk analizi ve iş güvenliği uzmanlığı sayfalarında. İşyerinize özel bir görüşme için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.