İSG Kurulu Kurma Zorunluluğu: Kimler Kurar, Ne Sıklıkla Toplanır?

Bir bakışta

• Şart: 50 ve daha fazla çalışan ve 6 aydan uzun süren sürekli iş. İkisi birlikte aranır.
• Toplantı: çok tehlikeli işyerinde ayda en az bir kez; tehlikeli işyerinde en fazla iki ayda bir; az tehlikeli işyerinde en fazla üç ayda bir (kurul kararıyla).
• Başkan işveren veya vekili; sekreter iş güvenliği uzmanı, uzman tam zamanlı değilse insan kaynakları veya idari işlerden sorumlu kişi.
• Her toplantı için imzalı tutanak düzenlenir ve özel dosyada saklanır.

İSG kurulu hangi işyerlerinde zorunludur?

Kurul, iki şart birlikte gerçekleştiğinde zorunludur: işyerinde elli veya daha fazla çalışan bulunması ve altı aydan fazla süren sürekli işler yapılması (6331 sayılı Kanun, madde 22/1). Aynı iki şart yönetmeliğin kapsam maddesinde de tekrarlanır (İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik, madde 2 ve 4).

Sayım işveren bazında değil, işyeri bazında yapılır. Fabrika, şube veya işletmeler grubu gibi birden çok işyeri olan bir işveren, elli ve daha fazla çalışanı bulunan her işyerinde ayrı kurul kurar (Yönetmelik, madde 5/1). Bu durumda işveren, işyerlerine ait İSG raporlarının en az üç ayda bir teknik eleman ve uzmanlarca incelenmesini de sağlar (madde 5/2).

Kurul kurmak işin yarısıdır. Kanun, işverenin İSG mevzuatına uygun kurul kararlarını uygulamasını da açıkça şart koşar (6331 sayılı Kanun, madde 22/1).

İSG kurulunda kimler yer alır?

Kurul yedi kalemden oluşur (Yönetmelik, madde 6/1):

• İşveren veya işveren vekili,
• İş güvenliği uzmanı,
• İşyeri hekimi,
• İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işlerden sorumlu bir kişi,
• Bulunması hâlinde sivil savunma uzmanı,
• Bulunması hâlinde formen, ustabaşı veya usta,
• Çalışan temsilcisi; birden çok temsilci varsa baş temsilci.

Kurulun başkanı işveren veya vekili, sekreteri iş güvenliği uzmanıdır. Uzmanın tam zamanlı çalışma zorunluluğu olmayan işyerlerinde sekretaryayı insan kaynakları veya idari işlerden sorumlu kişi yürütür (madde 6/2).

Üyelerin bir kısmı atanır, bir kısmı seçilir. Uzman, hekim, insan kaynakları üyesi ve sivil savunma uzmanını işveren atar. Formen, ustabaşı veya usta üyesi ise bunların yarıdan fazlasının katıldığı toplantıda açık oyla seçilir; seçim yapılamazsa işveren atar. Usta üyesi ile çalışan temsilcisinin yedekleri de aynı usulle belirlenir (madde 6/3-6). Çalışan temsilcisinin nasıl belirlendiğini çalışan temsilcisi yazımızda ayrıntılı anlattık.

İşveren, kurul üyelerine ve yedeklerine eğitim verilmesini de sağlar. Eğitim en az şu konuları kapsar: kurulun görev ve yetkileri, ulusal mevzuat ve standartlar, sık görülen iş kazalarının nedenleri, iş hijyeni, iletişim teknikleri, acil durum önlemleri, meslek hastalıkları, işyerine özgü riskler ve risk değerlendirmesi (madde 7).

İSG kurulu kaç ayda bir toplanır?

Kurul ayda en az bir kez toplanır (Yönetmelik, madde 9/1-a). Kurul, işyerinin tehlike sınıfını dikkate alarak bu sürenin şöyle uzamasına karar verebilir:

• Çok tehlikeli işyeri: ayda en az bir toplantı (uzatma imkânı yok),
• Tehlikeli işyeri: kurul kararıyla iki ayda bir,
• Az tehlikeli işyeri: kurul kararıyla üç ayda bir.

Uzatma kendiliğinden olmaz. Kurulun bunu bir kararla belirlemesi gerekir. İşyerinizin sınıfından emin değilseniz tehlike sınıfı sorgulama aracını kullanabilirsiniz.

Toplantının gündemi, yeri, günü ve saati en az kırk sekiz saat önce üyelere bildirilir (madde 9/1-b). Toplantılar kural olarak çalışma saatleri içinde yapılır ve toplantıda geçen süre günlük çalışma süresinden sayılır (madde 9/1-ç).

Bazı durumlar takvimi beklemez. Ölümlü, uzuv kayıplı veya ağır bir iş kazasında ya da özel tedbir gerektiren önemli bir durumda herhangi bir üye kurulu olağanüstü toplantıya çağırabilir (madde 9/1-c). Bir çalışan çalışmaktan kaçınma talebinde bulunduğunda kurul acilen toplanır ve kararını çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirir (madde 9/3). Kaza sonrası SGK bildirimi için iş kazası bildirimi yazımıza bakabilirsiniz.

Karar nasıl alınır, tutanak nasıl tutulur?

Kurul, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile işveren veya vekilinin başkanlığında toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ile karar alır (Yönetmelik, madde 9/1-d). Çekimser oy kullanılamaz. Oylar eşitse başkanın oyu belirleyicidir. Çoğunluk sağlanamaz veya toplantı başka bir nedenle yapılamazsa, durumu anlatan bir tutanak yine de düzenlenir.

Yönetmelikte "karar defteri" diye bir ifade geçmez. Aranan şey tutanaktır: her toplantıda görüşülen konular ve alınan kararlar tutanağa yazılır, toplantıya katılan başkan ve üyeler imzalar. İmzalanan kararlar ayrıca bir işleme gerek kalmadan işverene bildirilmiş sayılır. İmzalı tutanaklar sırasıyla özel dosyasında saklanır (madde 9/1-e). Yönetmelik tutanağın biçimini ayrıca düzenlemez; aranan, tutanakların sırayla ve imzalı olarak saklanmasıdır.

Her toplantı, önceki kararların ne kadarının uygulandığına dair bilgiyle açılır (madde 9/1-g). İşyerinde ilan edilen kararlar hem işvereni hem çalışanları bağlar (madde 9/2).

İSG kurulunun görevleri nelerdir?

Kurulun görevleri yönetmelikte sayılmıştır (Yönetmelik, madde 8/1). Başlıcaları şunlardır:

• İşyerine uygun bir İSG iç yönerge taslağı hazırlamak, işverenin onayına sunmak ve uygulanmasını izlemek,
• Tehlikeleri ve önlemleri değerlendirip tedbirleri belirlemek, işverene bildirmek,
• Her iş kazasını, zarar potansiyeli taşıyan olayları ve meslek hastalıklarını araştırıp tedbirleri bir raporla işverene vermek,
• İSG eğitim programlarını planlamak ve uygulanmasını izlemek,
• Bakım ve onarım çalışmalarındaki güvenlik tedbirlerini planlamak ve kontrol etmek,
• Yangın, doğal afet ve sabotaj gibi tehlikelere karşı alınan tedbirleri ve ekiplerin çalışmasını izlemek,
• Yıllık İSG raporunu hazırlamak ve ertesi yılın çalışma programı için işverene teklif vermek,
• Çalışmaktan kaçınma taleplerinde acilen toplanıp karar vermek.

Kurul üyeleri bu görevleri yaptıkları için haklarından mahrum bırakılamaz ve kötü muameleye maruz kalamaz (madde 8/2). Buna karşılık üyeler, görevleri sırasında öğrendikleri üretim teknikleri, ticari sırlar ve ekonomik bilgileri gizli tutar (madde 11/2).

Asıl işveren ve alt işveren varsa kurul nasıl kurulur?

Altı aydan fazla süren asıl işveren ve alt işveren ilişkisinde kurulu kimin kuracağı, iki tarafın çalışan sayısına göre belirlenir (6331 sayılı Kanun, madde 22/2; Yönetmelik, madde 4/2):

Son durumda üyeler ve kurul sekreteri iki işverenin ortak kararıyla atanır, eğitimden de iki işveren birlikte sorumludur (Yönetmelik, madde 6/7 ve 7/2).

Örnek: Tehlikeli sınıfta bir üretim tesisi düşünün. Asıl işverenin 40 çalışanı var; tesiste bir yıllık sözleşmeyle çalışan bakım firmasının 15 çalışanı bulunuyor. İkisi de tek başına 50'nin altında, ama toplam 55. Bu durumda iki firma ortak bir kurul kurar ve koordinasyonu asıl işveren üstlenir. Kurul ayda bir toplanır; isterse tehlikeli sınıf olduğu için iki ayda bir toplanmaya karar verebilir.

Kurul kurması gerekmeyen işyerinde ne yapılır?

Elli çalışanın altındaki işyerinde kurul zorunlu değildir, ama çalışanların İSG'ye katılımı yine zorunludur. İşveren, iki ile elli arasında çalışanı olan işyerinde bir çalışan temsilcisi görevlendirir (6331 sayılı Kanun, madde 20/1-a). Temsilci, tehlikenin giderilmesi için işverene öneride bulunma ve tedbir isteme hakkına sahiptir.

İşveren ayrıca İSG konularında çalışanların görüşünü alır, teklif getirme hakkı tanır. Uzman ve hekim görevlendirmesi, risk değerlendirmesi, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitim planı gibi konularda çalışan temsilcisinin ve destek elemanlarının görüşü önceden alınır (6331 sayılı Kanun, madde 18). Kurulu olmayan bir işyeri, bu görüşmeleri yazılı ve tarihli bir tutanakla kayda alarak benzer bir düzen kurabilir.

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG'nin işyerinize görevlendirdiği iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, işverenin ataması ile kurulda üye olarak yer alır. Uzman ve hekim, toplantı gündeminin hazırlanmasına, kaza ve olay incelemelerine ve yıllık İSG raporuna katkı verir. Kurulu kurma ve kararlarını uygulama yükümlülüğü işverende kalır. Hizmet ayrıntıları için iş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği sayfalarına, görüşme için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.