İşe Giriş Sağlık Raporu: Kimden Alınır, Kim Öder, Ne Zaman?

Bir bakışta

• Kapsam: tehlike sınıfı ne olursa olsun her yeni çalışan.
• Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde rapor olmadan işe başlatmak yasaktır.
• Raporu veren: işyeri hekimi. İstisna yalnızca 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerleri için.
• Ücret: işveren. Çalışandan kesinti yapılamaz.
• İtiraz: Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastane.

İşe giriş muayenesi kimler için zorunlu?

Kanun, sağlık gözetimi gereken durumları tek tek sayar. İşveren, çalışanların sağlık muayenelerini şu hâllerde yaptırır: işe girişte, iş değişikliğinde, iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte (talep edilirse) ve işin devamı süresince belirlenen aralıklarla (6331 sayılı Kanun, madde 15/1-b).

İlk bent tehlike sınıfı ayırmaz. Hiç. Az tehlikeli bir ofiste işe başlayan muhasebeci de, çok tehlikeli bir şantiyede işe başlayan kalıpçı da işe giriş muayenesinden geçer.

Fark ikinci fıkrada çıkar. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz (madde 15/2). Bu cümle 2014'te "işyerlerinde" yerine "işlerde" olarak değiştirildi; yani belirleyici olan, çalışanın fiilen yapacağı iştir.

İşe giriş raporu kimden alınır?

Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri hekiminden alınır (6331 sayılı Kanun, madde 15/3). Aynı fıkra tek bir istisna tanır: 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerleri raporu ÇASMER'lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alabilir.

Bu fıkra üç kez değişti:

• 2014'te 6552 sayılı Kanunla birinci cümle yeniden yazıldı.
• 2017'de "10'dan az çalışan" eşiği "50'den az çalışan" oldu.
• 15 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7538 sayılı Kanunla Sağlık Bakanlığına bağlı çalışan sağlığı merkezleri (ÇASMER) listeye eklendi.

İnternette hâlâ "10 çalışana kadar aile hekimi" yazan sayfalar bulunuyor; bu bilgi 2017'den beri geçerli değil. Eski bilgiyle hareket eden, örneğin 35 çalışanlı az tehlikeli bir büroda raporu yalnızca işyeri hekimine yaptırabileceğini düşünen bir işveren, kanunun ona tanıdığı seçenekleri bilmeden karar verir; tersine, 12 çalışanlı tehlikeli sınıftaki bir oto servisinde aile hekimi raporuyla yetinen bir işveren ise kanuna aykırı davranmış olur. Fark büyük.

İki şart birlikte aranır, biri eksikse istisna düşer. Örneğin 30 çalışanlı ama tehlikeli sınıftaki bir atölye istisnadan yararlanamaz; raporu işyeri hekimi verir. İşyerinizin sınıfını bilmiyorsanız tehlike sınıfları ve NACE kodu rehberine bakabilirsiniz.

Muayene nasıl yapılır, rapor nasıl saklanır?

İşyeri hekimi, çalışanları işe giriş ve periyodik muayeneler hakkında bilgilendirir ve rızalarını alır (İşyeri Hekimi Yönetmeliği, madde 9/2-c-1). Muayene standart bir form doldurmaktan ibaret değildir; işyeri hekimi, çalışanın hangi makinede, hangi vardiyada, hangi kimyasala veya gürültüye ne kadar süreyle maruz kalacağını risk değerlendirmesinden okuyup tetkikleri buna göre seçer. Kısacası işe göre şekillenir: gürültülü bir işte işitme, ekranlı araç kullanan birinde görme, kimyasal maruziyeti olan işte ilgili tetkikler öne çıkar.

Sonuçlar, yönetmeliğin Ek-2'sindeki örneğe uygun olarak düzenlenir ve işyerinde saklanır (madde 9/2-c-4). Çalışanın sağlık bilgileri gizlidir (6331 sayılı Kanun, madde 15/5); dosyayı herkesin açabildiği bir klasörde tutmak bu kurala aykırıdır.

İşyerinde alt işveren veya geçici iş ilişkisiyle çalışanlar da olabilir. İşyeri hekimi, bu kişilerin yapacakları işe uygun olduğunu gösteren sağlık raporlarının süresinin dolup dolmadığını da kontrol eder (madde 9/2-c-10).

Raporun ücretini kim öder?

İşveren öder. Kanun bunu genişçe yazar: sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklı her türlü ek maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz (6331 sayılı Kanun, madde 15/4).

Kesinti yok, istisna yok. Pratikte bu, tetkik ücretlerinin, akciğer grafisinin, odyometrinin ve raporun kendisinin işveren tarafından ödenmesi demektir. Adaydan "raporunu kendin al gel" diye masraf istemek bu hükme aykırıdır.

İşe girişten sonra hangi muayeneler gelir?

İşe giriş muayenesi bir başlangıçtır. Ardından periyodik muayeneler gelir: az tehlikeli işlerde en geç beş yılda bir, tehlikeli işlerde en geç üç yılda bir, çok tehlikeli işlerde en geç yılda bir. Çocuk, genç ve gebe çalışanlarda bu süre en geç altı aydır (İşyeri Hekimi Yönetmeliği, madde 9/2-c-3). İşyeri hekimi gerekirse bu süreleri kısaltabilir. Ayrıntılar periyodik sağlık muayenesi yazımızda.

Çalışan iş değiştirdiğinde yeni muayene gerekir. İş kazası, meslek hastalığı veya tekrarlanan sağlık nedenli uzaklaşmalardan sonra çalışan isterse işe dönüş muayenesi yapılır (6331 sayılı Kanun, madde 15/1-b-3). Eski işi uygun değilse işyeri hekimi uygun bir iş önerir; öneri işverenin onayına tabidir (madde 9/2-c-7). Gece çalışacaklar için ayrıca gece çalışması sağlık raporu kuralları uygulanır.

Stajyer ve çıraklar için de gerekli mi?

Kısaca: evet. 6331 sayılı Kanun, çırak ve stajyerler dahil tüm çalışanlara uygulanır (madde 2/1). Sağlık gözetimi maddesi "çalışanlar" ifadesini kullandığı için stajyerler de bu kapsama girer.

Ayrı bir kural karıştırılmamalı: işyeri hekiminin çalışma süresi hesaplanırken 3308 sayılı Kanun ve 2547 sayılı Kanun kapsamındaki öğrenciler çalışan sayısına dahil edilmez (madde 6/4). Bu, hekimin ayda kaç dakika geleceğiyle ilgilidir; stajyerin muayene edilmeyeceği anlamına gelmez. 18 yaşından küçük stajyerlerde altı aylık periyodik muayene kuralı da akılda tutulmalıdır.

İşveren İSG hizmetini kendisi yürütüyorsa ne olur?

50'den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde işveren, Bakanlığın eğitimini alarak İSG hizmetlerini kendisi yürütebilir. Ancak yönetmelik bu yetkiden işe giriş ve periyodik muayeneleri ve tetkikleri açıkça hariç tutar (İSG Hizmetleri Yönetmeliği, madde 5/8). Muayene her durumda hekim veya yetkili kamu sağlık kuruluşu tarafından yapılır.

Rapor alınmazsa yaptırımı nedir?

Sağlık gözetimine tabi tutulmayan veya sağlık raporu alınmayan her çalışan için ayrı idari para cezası öngörülür (6331 sayılı Kanun, madde 26/1-f). Kanundaki tutar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; yılın tutarları için İSG idari para cezaları rehberine bakın.

Ceza tek risk değil. Raporsuz çalıştırılan bir çalışan iş kazası geçirirse, olay incelemesinde ilk bakılacak belgelerden biri işe giriş muayenesi olur; eksiklik işverenin aleyhine değerlendirilir.

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG, görevlendirdiği işyeri hekimiyle işe giriş, iş değişikliği, işe dönüş ve periyodik muayeneleri yürütür. Sonuçlar Ek-2 formuna uygun olarak düzenlenir. Çok sayıda çalışanın aynı gün muayene edilmesi gerektiğinde mobil sağlık taraması aracı işyerine gelebilir. Ayrıntılar için işyeri hekimliği ve mobil sağlık taraması sayfalarına, görüşmek için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.