İşyerinde Gürültü Sınırı Kaç Desibel? 80, 85 ve 87 dB(A) Kuralı

Bir bakışta

• 80 dB(A) / 135 dB(C) tepe: koruyucu hazır, eğitim verilir, işitme testi gerekirse yaptırılır.
• 85 dB(A) / 137 dB(C) tepe: koruyucu kullanımı zorunlu ve denetlenir, alan işaretlenir, eylem planı yapılır, işitme testi zorunlu.
• 87 dB(A) / 140 dB(C) tepe: koruyucunun etkisi dahil hiçbir durumda aşılamaz.
• 80 ve 85 eşiklerinde kulak koruyucunun azaltma etkisi hesaba katılmaz.

Gürültü eşikleri nelerdir?

Yönetmelik, günlük 8 saatlik ortalama maruziyet (LEX,8saat) ve anlık tepe ses basıncı için üç seviye tanımlar (Gürültü Yönetmeliği, madde 5/1):

"Eylem değeri" adı bilinçli seçilmiştir. Bu değerler bir yasak değil, işverenin harekete geçmesi gereken eşiklerdir. Asıl yasak üçüncü seviyededir: çalışanın maruziyeti hiçbir durumda sınır değeri aşamaz (madde 10).

Günden güne çok değişen işlerde (bir gün pres, ertesi gün montaj gibi) günlük yerine haftalık maruziyet düzeyi kullanılabilir. Bu durumda da haftalık değer 87 dB(A)'yı aşamaz (madde 5/4).

Kulak koruyucu hesaba katılır mı?

Bu, sahada en sık karıştırılan konudur. Yönetmelik iki ayrı kural koyar (madde 5/2 ve 5/3):

• 87 dB(A) sınır değerine uyulup uyulmadığı belirlenirken çalışanın kullandığı kulak koruyucunun etkisi dikkate alınır.
• 80 ve 85 dB(A) eylem değerlerinde kulak koruyucunun etkisi dikkate alınmaz.

Örnek: Bir CNC atölyesinde ölçülen günlük maruziyet 92 dB(A). Çalışan kulaklık takıyor ve kulağına ulaşan seviye 78 dB(A)'ya iniyor. Sınır değer açısından durum uygundur, çünkü koruyucu dahil 87 aşılmıyor. Ama 92, 85'in üstünde olduğu için işveren koruyucu kullanımını denetlemek, alanı işaretlemek, eylem planı yapmak ve işitme testi yaptırmak zorundadır. "Kulaklık takıyorlar, gerisi gerekmez" yaklaşımı yanlıştır.

80 dB(A) aşılınca işveren ne yapar?

En düşük eylem değeri aşıldığında üç yükümlülük doğar:

• Kulak koruyucular çalışanların kullanımına hazır hâlde bulundurulur (madde 9/1-a).
• Bu seviyede ve üstünde maruz kalan çalışanlara gürültü riskleri, koruyucunun doğru kullanımı ve sağlık gözetimi konusunda bilgi ve eğitim verilir (madde 11).
• Risk değerlendirmesi ve ölçüm sonuçları bir sağlık riski gösteriyorsa işitme testi yaptırılabilir (madde 13/1-c).

85 dB(A) aşılınca ne değişir?

Yükümlülükler belirgin şekilde ağırlaşır:

• İşveren kulak koruyucuların kullanılmasını sağlar ve denetler (madde 9/1-b). Dağıtmak yetmez; kullanımın takibi gerekir.
• Maruziyeti azaltacak teknik veya organizasyonel önlemlerden oluşan bir eylem planı hazırlanır ve uygulanır (madde 8/3-a).
• Bu seviyenin aşıldığı yerler uygun şekilde işaretlenir; teknik olarak mümkünse bu alanlara girişler kontrollü yapılır (madde 8/3-b). İşaretlerin renk ve şekil kuralları için sağlık ve güvenlik işaretleri yazımıza bakabilirsiniz.
• Maruz kalan çalışanlar için işitme testleri işverence yaptırılır (madde 13/1-b).

Eylem planında önce kaynakta azaltma düşünülür: daha sessiz ekipman, titreşim yalıtımı, kabin veya bölme, makinenin bakımı. Çalışma süresini bölmek veya rotasyon da organizasyonel bir önlemdir. Kulak koruyucu, bu önlemlerle risk önlenemiyorsa devreye giren kişisel korunma tedbiridir (madde 9/1).

87 dB(A) aşılırsa ne olur?

Sınır değerin aşıldığı tespit edilirse işveren derhâl maruziyeti sınırın altına indirecek önlemleri alır, aşımın nedenlerini belirler ve tekrarını önlemek için koruma tedbirlerini gözden geçirir (madde 10). Burada koruyucunun etkisi dahil hesap yapıldığı için aşım genellikle iki şeyden birini gösterir: koruyucu yetersiz seçilmiş ya da kullanılmıyor.

Gürültü ölçümü ne zaman yapılır?

Yönetmelik "yılda bir ölçüm" gibi sabit bir takvim koymaz. İşveren gürültüyü risk değerlendirmesinde ele alır, gerektiğinde ölçüm yaptırarak maruziyeti belirler ve sonuçları denetimde göstermek üzere saklar (madde 6).

Pratikte ölçümün tetikleyicileri şunlardır: yeni bir makinenin devreye girmesi, yerleşim değişikliği, çalışanlardan duyma şikâyeti gelmesi ve risk değerlendirmesinin yenilenmesi. Risk değerlendirmesinin hangi aralıklarla yenilendiğini bu rehberde anlattık.

İşitme testi ne sıklıkla yapılır?

Yönetmelik sıklık belirtmez: sağlık gözetimi işyeri hekimince belirlenecek düzenli aralıklarla yapılır (madde 13/1-a). Pratikte hekim bu aralığı belirlerken genel periyodik muayene sınırlarını da göz önüne alır: az tehlikeli işlerde en geç beş, tehlikeli işlerde en geç üç, çok tehlikeli işlerde en geç bir yıl; çocuk, genç ve gebe çalışanlarda en geç altı ay (İşyeri Hekimi Yönetmeliği, madde 9/2-c-3). İşe giriş muayenesinde yapılan ilk odyometri, sonraki testlerin karşılaştırma noktasıdır; bu yüzden işe giriş muayenesinde atlanmamalıdır.

Testte işe bağlı bir işitme kaybı bulunursa işveren risk değerlendirmesini ve önlemleri gözden geçirir, gerekirse çalışanı gürültüye maruz kalmayacağı bir işe verir ve benzer şekilde maruz kalan diğer çalışanları da sağlık gözetimine alır (madde 13/2).

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG, iş güvenliği uzmanı aracılığıyla gürültüyü risk değerlendirmesine işler, ölçüm gereken noktaları belirler ve ölçüm sonucuna göre eylem planı ile koruyucu seçimini hazırlar. İşyeri hekimi işitme testlerinin aralığını belirler ve sonuçları takip eder. Ayrıntılar için teknik ölçüm ve kontroller ve işyeri hekimliği sayfalarına, görüşmek için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.