Yüksekte Çalışma Kaç Metreden Başlar? Kurallar ve Eğitim

Bir bakışta

• Tanım: yaralanmaya yol açabilecek her seviye farkı. "2 metre" kuralı yoktur.
• Sıra: işi yere indir, planla, toplu koruma, en son kişisel koruma.
• Cephe iskelesi: kullanmadan önce ve haftada en az bir kez ehil kişi kontrolü.
• Periyodik kontrol: yapı iskelesi için standartta yoksa 6 ay.
• Cephe iskelesinde korkuluk en az 1 m, topuk levhası en az 15 cm.
• Eğitim zorunlu; ayrı bir "sertifika" türü tanımlanmamıştır.

Yüksekte çalışma kaç metreden başlar?

Yönetmeliğin tanımı yüksekliğe değil sonuca bakar: seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alanda yapılan çalışma yüksekte çalışma olarak kabul edilir (Yapı İşleri Yönetmeliği, Ek-4, A-1).

Bu tanım Yapı İşleri Yönetmeliğinde yer alır; fabrika, depo veya bakım işlerinde de risk değerlendirmesinde aynı yaklaşım kullanılır. Bu yüzden 80 santimetrelik bir rampa kenarı, açık bir kanal kapağı veya bir yükleme rampası da kapsama girebilir. İnternette sık görülen "yüksekte çalışma 2 metreden başlar" bilgisinin Türk mevzuatında karşılığı yoktur. Yönetmelikte geçen "iki metre" ifadeleri kenar koruma sınıfının seçimi, koruyucu kafes ve güvenlik ağı gibi teknik ayrıntılarla ilgilidir; hiçbiri yüksekte çalışmanın başladığı yeri tanımlamaz. Eski tüzüklerden kalma metre kuralları da yürürlükte değildir.

Hangi önlemler hangi sırayla alınır?

Yönetmelik bir öncelik sırası koyar (Ek-4, A-2):

1. İşi yere indirin: Yüksekte yapılması zorunlu olmayan montaj ve benzeri işler mümkün olduğunca yerde yapılır.
2. Planlayın: Çalışma önceden planlanır; yüksekten düşme acil durum planında yer alır.
3. Güvenli erişim: Çalışma yerine uygun araç ve ekipmanla güvenli şekilde ulaşılır.
4. Toplu koruma: Güvenlik öncelikle korkuluklar, düşmeyi önleyici platformlar, bariyerler, kapaklar, çalışma iskeleleri, güvenlik ağları veya hava yastıklarıyla sağlanır.
5. Kişisel koruma: Toplu koruma riski tamamen ortadan kaldıramıyorsa, uygulanamıyorsa veya geçici olarak kaldırılması gerekiyorsa ankraj noktaları veya yaşam hatları oluşturulur ve tam vücut kemer sistemleri kullanılır.

İş ekipmanları yönetmeliği aynı ilkeyi tekrarlar: toplu koruma önlemlerine kişisel koruma önlemlerine göre öncelik verilir. El merdiveni yalnızca düşük risk nedeniyle daha güvenli bir ekipman gerekmiyorsa, kısa süre kullanılacaksa veya değiştirilemeyen işyeri koşulları varsa kullanılır. Halat erişimi ancak risk değerlendirmesi izin veriyorsa uygulanır (İş Ekipmanları Yönetmeliği, Ek-II, 4.1). Kemer ve diğer kişisel koruyucular için KKD yazımıza bakabilirsiniz.

Ankraj noktaları ve yaşam hatları için gerekli yapısal düzenlemeler, yalnızca inşaat süresi için değil yapı kullanıma geçtikten sonraki bakım işleri için de projenin hazırlık aşamasında belirlenir.

İskele kuralları

Şantiyelerde ön yapımlı bileşenlerden oluşan cephe iskeleleri, işverenin görevlendirdiği ehil bir kişi tarafından şu durumlarda kontrol edilir; yalnızca kontrol raporuyla güvenli bulunan iskelede çalışılır (Yapı İşleri Yönetmeliği, Ek-5):

• Kullanılmaya başlanmadan önce,
• Haftada en az bir kez,
• Üzerinde değişiklik yapıldığında,
• Belli bir süre kullanılmadığında,
• Deprem, kuvvetli rüzgâr gibi dengeyi etkileyebilecek koşullardan sonra.

Ölçüler de aynı bölümde yazılıdır. Cephe iskelesi platform kenarındaki ana korkuluğun üst yüzeyi platformdan en az bir metre, topuk levhası en az 15 santimetre yukarıda olur. Yan koruma açıklıklarından 47 santimetre çapında bir küre geçmemelidir. İskele yüksekliği 13,5 metreyi aşarsa ahşap iskele kullanılmaz. Seyyar ve sütunlu platformlar gibi diğer iskele türleri için yönetmelikte ayrı ölçüler vardır. İskele üzerinde taşıyabileceği azami ağırlığı gösteren levha bulunur.

Bunlara ek olarak yapı iskeleleri, iş ekipmanlarının periyodik kontrolüne tabidir. Kontrol aralığı, standartlarda süre belirtilmemişse 6 ay, seyyar iskeleler için 1 yıldır (İş Ekipmanları Yönetmeliği, Ek-III). Ayrıntılar periyodik kontrol süreleri rehberinde.

Yüksekte çalışma eğitimi zorunlu mu?

Evet, eğitim zorunludur. Yapı işlerinde yüksekte çalışanlara yüksekte çalışmayla ilgili tehlikeler, riskler, kontrol tedbirleri ve güvenli çalışma yöntemleri konularında eğitim verilir ve çalışmalar işverenin görevlendirdiği ehil bir kişinin gözetimi ve kontrolü altında yapılır (Ek-4, A-2-g ve ğ). Genel dayanak, işverenin çalışanlara İSG eğitimi verme yükümlülüğüdür (6331 sayılı Kanun, madde 17).

Halat erişimi ve iskele kurma-sökme işlerinde iş ekipmanları yönetmeliği ayrıca özel eğitim ister; halatla çalışmada eğitim özellikle kurtarma işlemlerini de kapsar. 2 Nisan 2026 tarihli yeni eğitim yönetmeliği de az tehlikeli işyerlerindeki eğitimde faaliyetin genel tehlikelerine örnek olarak yüksekte çalışma ve yüksekten düşmeyi sayar (Eğitim Yönetmeliği, madde 9/5).

Bilinmesi gereken bir nokta: mevzuat, süresi ve geçerlilik yılı tanımlanmış ayrı bir "yüksekte çalışma sertifikası" öngörmez. "Sertifika 5 yıl geçerlidir" veya "eğitim en az 8 saattir" gibi bilgilerin bu yönetmeliklerde dayanağı yoktur. Zorunluluk, işin risklerine uygun eğitimin verilmesi ve belgelenmesidir. Ayrı bir mevzuat olan mesleki yeterlilik düzenlemeleri ise bazı meslekler için Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) belgesini zorunlu tutar; iskele kurulumu gibi işlerde bu listeyi ayrıca kontrol edin. Genel eğitim süreleri için İSG eğitimi yazımıza bakabilirsiniz.

Şantiyede koordinasyon

Yüksekten düşme riski yüksek işler, yapı işleri yönetmeliğinin Ek-2 listesinde yer alır. Aynı yapı alanında birden fazla işveren varsa kural olarak sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirilir; bildirim gerektirmeyen ve Ek-2'deki özel riskleri içermeyen işlerde bu şart aranmayabilir. Sağlık ve güvenlik planı ise her yapı işinde başlamadan önce hazırlanır. Asıl ve alt işveren arasındaki görev paylaşımını alt işveren yazımızda anlattık.

Kontrol listesi

• Bu iş yerde yapılabilir mi?
• Düşme senaryosu acil durum planında var mı, kurtarma nasıl yapılacak?
• Korkuluk, platform veya ağ ile toplu koruma sağlandı mı?
• Kemer gerekiyorsa ankraj noktası veya yaşam hattı hazır mı?
• İskelenin haftalık kontrol kaydı güncel mi?
• Çalışanlar yüksekte çalışma eğitimini aldı mı, kayıtlı mı?
• İşi gözetecek ehil kişi belli mi?

Asal İSG bu konuda nasıl yardımcı olur?

ASAL İSG'nin iş güvenliği uzmanı, yüksekte çalışma noktalarını risk değerlendirmesinde belirler, toplu koruma önceliğine göre önlem planı hazırlar ve iskele kontrol düzenini kurar. Yüksekte çalışma eğitimi işe ve sahaya özel olarak verilir ve kayıt altına alınır. Ayrıntılar için iş güvenliği eğitimi ve teknik ölçüm ve kontroller sayfalarına, görüşmek için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.